Autogenic therapy

By the CAM Cancer Collaboration | 30. Oct 2023: Autogenic therapy | CAM Cancer

• Streszczenie i najważniejsze informacje
• Co to jest?
• Czy to działa?
• Czy to bezpieczne?

Opis

Terapia autogenna to szczególna technika ćwiczeń psychicznych obejmująca relaksację i autosugestię, której celem jest nauczenie pacjenta świadomego wyciszania reakcji stresowej typu „walcz–uciekaj”.

Skuteczność

Przeprowadzono cztery randomizowane badania kontrolowane (RCT) oraz dwa badania niekontrolowane dotyczące zastosowania terapii autogennej u pacjentów onkologicznych.

Sen: badanie kliniczne przeprowadzone na dużej grupie pacjentów (n=229) wykazało, że terapia autogenna (AT) i progresywna relaksacja mięśni (PMR) są równie skuteczne w poprawie jakości snu oraz w zmniejszaniu potrzeby stosowania leków nasennych, a także skuteczniejsze niż standardowe leczenie kontrolne.

Lęk i depresja: badanie RCT na próbie 60 osób (n=60) wykazało obniżenie poziomu lęku w okresie okołooperacyjnym u pacjentek z rakiem piersi w porównaniu z grupą kontrolną.
Pilotowe badanie RCT (n=31): wykazało istotną poprawę w zakresie poziomu lęku i stopnia nasilenia depresji (wg skali HADS) przy zastosowaniu terapii autogennej jako terapii dodatkowej do standardowego leczenia.

Ból: badanie RCT (n=60) nie wykazało różnic w stopniu nasilenia bólu ani stosowaniu leków przeciwbólowych w okresie okołooperacyjnym u pacjentek z rakiem piersi w porównaniu z grupą kontrolną.

Funkcje immunologiczne: dwa pilotowe badania RCT na małych próbach nie przyniosły jednoznacznych wyników: jedno badanie (n=14) wykazało wyższe stężenie immunoglobuliny A w ślinie w porównaniu z grupą kontrolną, podczas gdy drugie (n=31) nie wykazało żadnych efektów odnoszących się do funkcji immunologicznych.

Bezpieczeństwo: Terapia autogeniczna charakteryzuje się wysokim poziomem bezpieczeństwa.

Co to jest?

Opis

Terapia autogenna to szczególna technika ćwiczeń psychicznych obejmująca relaksację i autosugestię, której celem jest nauczenie pacjenta świadomego wyciszania reakcji stresowej typu „walcz–uciekaj”. Termin „autogenny” oznacza „powstający wewnątrz”. Po opanowaniu metody pacjent zachęcany jest do regularnego wykonywania ćwiczeń jako formy samopomocy (Ernst 2000; Payne 2010).

Kontekst i rozpowszechnienie

Terapia autogenna wywodzi się z lat 30. XX wieku i stanowi formę autohipnozy. Johannes Schultz, niemiecki psychiatra i neurolog, opracował tę metodę po zaobserwowaniu, że niektórzy pacjenci potrafili wprowadzać się w stan hipnotyczny, skupiając się na mentalnym odczuwaniu ciężkości i ciepła kończyn oraz powtarzając określone formuły słowne. Johannes Schultz uważał, że taki samodzielnie wywołany transopodobny stan autogenny był korzystny dla ich zdrowia psychicznego (BAS 2023).

Prace Johannesa Schultza były kontynuowane przez Wolfganga Luthe, który wprowadził dodatkowe elementy, w tym techniki narządowo-specyficzne oraz „ćwiczenia intencjonalne”, mające wpływać na stan emocjonalny pacjenta. Te elementy nie są jednak zazwyczaj uwzględniane w standardowym treningu autogennym (Hidderley 2004).

Choć brak danych dotyczących rozpowszechnienia terapii autogennej, badanie populacyjne wykazało, że od 8,3% do 15,4% osób, które przeżyły chorobę nowotworową, stosowało metody medycyny umysł–ciało w ciągu 12 miesięcy (Campo 2016).

Domniemane wskazania

Uważa się, że stosowanie terapii autogennej może przynosić korzyści w szerokim zakresie zaburzeń, dolegliwości i schorzeń, takich jak: nadciśnienie tętnicze, astma, zapalenie jelita grubego, migreny, ostry lęk oraz zaburzenia snu związane ze stresem (Hidderley 2004).

Mechanizm działania

Możliwe mechanizmy działania obejmują: mechanizm poznawczy – poprzez formuły słowne powodujące skupianie uwagi, oraz mechanizm fizjologiczny – poprzez zmniejszenie pobudzenia fizjologicznego (Hidderley 2004).

Zasugerowano, że terapia autogenna może przynosić korzystny efekt w przypadku osób z rozpoznaniem choroby nowotworowej, pomagając im w obniżaniu poziomu stresu i bólu oraz w konfrontowaniu się z lękami związanymi z diagnozą (Kanji 2000). Choć nie dotyczy to bezpośrednio terapii autogennej, zasugerowano, że podobne interwencje w zakresie zarządzania stresem u pacjentów onkologicznych mogą zmniejszać przewlekły stres i trudności adaptacyjne, wpływać na aktywność komórek układu odpornościowego, a tym samym ograniczać wpływ stresu na wczesnym etapie leczenia oraz potencjalnie wpływać na przebieg choroby i wyniki leczenia (Antoni 2019).

Zastosowanie i organizacje prowadzące terapię

Standardowa forma terapii autogennej obejmuje serię sześciu ćwiczeń mentalnych, podczas których pacjent koncentruje się na: a) wywoływaniu wrażeń ciężkości, b) wywoływaniu wrażeń ciepła, c) uspakajaniu pracy serca, d) uspakajaniu oddechu, e) wywoływaniu ciepła w obrębie jamy brzusznej, f) wrażeniu chłodu na czole (Hudcek 2007).

Pacjenci uczą się jak stosować terapię autogenną w ramach cyklu zajęć obejmującego od ośmiu do dziesięciu cotygodniowych sesji, trwających około 60 minut w przypadku sesji indywidualnych i do dwóch godzin w przypadku małych grup. Uczestników zachęca się do wykonywania ćwiczeń przez około 10 minut trzy razy dziennie, aż do opanowania techniki i umiejętności stosowania jej w razie potrzeby (BAS 2023). Nauczanie techniki prowadzi się w cichym, komfortowym otoczeniu, w pozycji siedzącej lub półleżącej. Sugeruje się, aby po opanowaniu metody stosować ćwiczenia w codziennych sytuacjach wywołujących stres (BAS 2023).

Szkolenia dla nauczycieli terapii autogennej prowadzone są m.in. przez Niemieckie Towarzystwo Metod Relaksacji Medycznej, Hipnozy, Treningu Autogennego i Terapii, które oferuje kursy i certyfikację dla praktyków i nauczycieli. W Wielkiej Brytanii organizacją zawodową i regulacyjną jest Brytyjskie Towarzystwo Treningu Autogennego, oferujące kurs podyplomowy, którego ukończenie poświadczone certyfikatem uprawnia do nauczania treningu autogennego.

German Society for Medical Relaxation Methods, Hypnosis, Autogenic Training and Therapy 
 British Autogenic Society

Kwestie prawne

Nie ma dostępnych informacji na temat kwestii prawnych dotyczących terapii autogennej w ujęciu europejskim.

Czy to działa?

Opieka wspierająca

Przeprowadzono cztery randomizowane badania kliniczne dotyczące terapii autogennej u pacjentów onkologicznych (Hidderley 2004; Minowa 2013; Minowa 2014; Simeit 2004).Badania te podsumowano w jednym przeglądzie systematycznym (Sivero 2023), wraz z dwoma badaniami niekontrolowanymi (Wright 2002; Marafante 2016). Ponieważ autorzy nie przeprowadzili oceny jakości/ryzyka błędu systematycznego ani metaanalizy, przegląd nie wnosi dodatkowych informacji ponad wyniki badań RCT. Dostępne jest również jeszcze jedno badanie niekontrolowane dotyczące stosowania treningu autogennego w redukcji stresu (Sahdev Singh 2022).

Dwa z badań RCT miały charakter małych badań pilotowych (Hidderley 2004; Minowa 2014), a pozostałe dwa były większymi badaniami klinicznymi (Minowa 2013; Simeit 2004). Simeit (2004) ocenił wpływ terapii na sen u pacjentów onkologicznych, natomiast Minowa (2013) badała wpływ na ból okołooperacyjny i lęk u pacjentek z rakiem piersi. Wszystkie badania charakteryzują się istotnymi ograniczeniami metodologicznymi. Ze względu na trudność w stworzeniu odpowiednich i wiarygodnych warunków placebo, których uczestnicy badania nie są w stanie łatwo rozpoznać jako placebo, nie można przeprowadzić badań zaślepionych dla tej interwencji.

Amerykańskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej (ASCO) nie wydaje żadnych rekomendacji dotyczących stosowania terapii autogennej w zakresie zdrowia psychicznego, wskazując na niejednoznaczne dowody z przeprowadzonych badań (Carlson 2023).

Opis badań uwzględnionych w przeglądzie

Sen

Randomizowane badanie oceniające wpływ wielomodalnego psychologicznego programu leczenia zaburzeń snu u pacjentów z różnymi typami nowotworów na próbie 229 osób (n=229) wykazało, że progresywna relaksacja mięśni (n=80) i terapia autogenna (n=71) były równie skuteczne w uzyskaniu poprawy różnych parametrów snu oraz w zmniejszeniu potrzeby stosowania leków nasennych (Simeit 2004). Uczestnicy grupy kontrolnej (n=78), poddani wyłącznie standardowemu programowi rehabilitacji, nie zgłosili żadnych zmian dotyczących stosowania leków nasennych. We wszystkich grupach pacjentów odnotowano lepsze wyniki na wszystkich skalach kwestionariusza jakości życia EORTC-QLQ-30, z wyjątkiem wyników dla odczucia bólu, który początkowo był na niskim poziomie i nie uległ istotnym zmianom w trakcie badania. Brak grupy kontrolnej niepoddanej terapii stanowił jedno z ograniczeń opisanego badania.

Lęk i depresja

Badanie RCT na próbie 60 osób (n=60): badano skuteczność terapii autogennej na poziom lęku w okresie okołooperacyjnym u kobiet z rakiem piersi (Minowa 2013). Wyniki wykazały istotne obniżenie poziomu lęku w porównaniu z grupą kontrolną (dzień 1: p=0,005; dzień 2: p=0,001; dzień 3: p=0,001). Ograniczeniem badania był jednak wysoki odsetek rezygnacji w grupie terapii autogennej.

Pilotowe badanie RCT na próbie 60 osób (n=31): oceniano wpływ terapii autogennej na stan psychiczny i reakcję immunologiczną w okresie dwóch miesięcy u kobiet z wczesnym rakiem piersi po lumpektomii (usunięciu złośliwego guza piersi ) (Hidderley 2004). U kobiet stosujących terapię autogenną połączoną z wizytą domową odnotowano istotną poprawę w Szpitalnej Skali Lęku i Depresji (HADS) (różnica między grupami: lęk p=0,0027; depresja p=0,0001) w porównaniu z grupą otrzymującą jedynie wizytę domową. Ograniczeniami badania były mała liczebność próby oraz subiektywna ocena stanu medytacyjnego uczestniczek.

Badania niekontrolowane: trzy dostępne próby dostarczają informacji o pozytywnych wynikach w zakresie zdrowia psychicznego, m.in. o obniżeniu poziomu stresu (Sahdev Singh 2022; n=60), obniżeniu poziomu lęku (Marafante 2016; Wright 2002), poprawieniu się poczucia radzenia sobie i poprawie jakości snu (Wright 2002), a także obniżeniu poziomu stresu i przygnębienia (choć nie zmęczenia) (Marafante 2016). Wyniki te są jednak niejednoznaczne ze względu na brak grupy kontrolnej, małą liczebność prób (n=25; Marafante 2016; n=35; Wright 2002) oraz fakt, że jedno z badań zostało opublikowane jedynie w formie abstraktu konferencyjnego (Marafante 2016).

Funkcje immunologiczne

Randomizowane badanie przeprowadzone na małej próbie (n=14) badało wpływ terapii autogennej na poziom immunoglobuliny A (sIgA) w ślinie u pacjentek z rakiem piersi po zabiegu chirurgicznym (Minowa 2014). Uczestniczki wykonywały ćwiczenia autogenne samodzielnie trzy razy dziennie przez siedem dni po operacji. Odnotowano istotnie wyższe wyniki dla poziomu sIgA w grupie interwencyjnej niż w grupie kontrolnej (standardowa opieka), co pozwala przypuszczać, że terapia autogenna może poprawiać funkcje immunologiczne u pacjentek po operacji piersi. Ograniczeniem badania była niewielka liczebność próby objętej badaniem. Autorzy podkreślili, że zabieg chirurgiczny wpływa na funkcje fizjologiczne, w tym na poziom sIgA, co może ograniczać wiarygodność wyników.

Wspomniane wcześniej pilotowe badanie RCT (Hidderley 2004) nie wykazało wpływu terapii autogennej na funkcje immunologiczne.

Bezpieczeństwo

Działania niepożądane

Nie są znane żadne działania niepożądane (Ernst 2008). W analizowanych badaniach nie odnotowano zdarzeń niepożądanych.

Przeciwwskazania

Uważa się, że terapia autogenna nie jest odpowiednia dla dzieci poniżej piątego roku życia (Payne 2010). Osoby w stanie psychozy lub ze schizofrenią powinny powstrzymać się od wprowadzania się w stany transopodobne (Ernst 2008).

Interakcje

Brak znanych interakcji. Ostrzeżenia

Patrz przeciwwskazania.